Tymczasowy
areszt
19.11.2020

Poręczenie majątkowe, czyli sposób na uniknięcie aresztu

W ostatnim czasie doszło do dwóch głośnych i interesujących wydarzeń z perspektywy prawnokarnej dotyczących poręczenia majątkowego. W dniu 15 października zatrzymano Romana Giertycha ze względu na podejrzenie przywłaszczenia środków spółki oraz wyrządzenie spółce szkody majątkowej w wielkich rozmiarach, jak również prania brudnych pieniędzy, z kolei 27 października zatrzymano Cezarego Kucharskiego, któremu postawiono zarzut popełnienia czynu zabronionego z art. 191 § 1 k.k. (obaj Panowie zgodzili się na ujawnienie nazwisk w ramach trwającego postępowania). Zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku prokuratura postanowiła o zastosowaniu wobec podejrzanego środka zapobiegawczego w postaci poręczenia majątkowego. W sprawie Romana Giertycha kwota ta wynosiła 5 mln złotych, a Cezarego Kucharskiego 4.6 mln złotych, stanowiącego równowartość 1 mln euro. Na kanwie powyższych spraw wyłania się kwestia stosowania środka zapobiegawczego w postaci poręczenia majątkowego, a zwłaszcza ich wysokości, co budzi spore wątpliwości i może dziwić. Czy ustanawianie ich w milionach jest standardową procedurą orzekania poręczenia majątkowego? W jaki sposób doszło do oszacowania jego wysokości?

ARESZT CZY KAUCJA

Poręczenie majątkowe oraz tymczasowe aresztowanie są środkami zapobiegawczymi, mającymi zapewnić prawidłowy tok postępowania. Ich ustawowe przesłanki stosowania są takie same, w przeciwieństwie do wysokości ingerencji w życie osób, wobec których zostaną ustanowione.

Na podstawie danych statystycznych udostępnionych przez Prokuraturę Krajową, liczba orzeczonych w 2019 r. tymczasowych aresztowań na etapie postępowania przygotowawczego wyniosła 15.277, podczas gdy poręczenie majątkowe zastosowano w tym samym okresie względem 9.276 osób. Mimo tych samych przesłanek do ich zastosowania, organy wymiaru sprawiedliwości powinny w pierwszej kolejności rozważyć stosowanie wolnościowych środków zapobiegawczych, a dopiero w ostateczności sięgać po środki izolacyjne. Niezależnie od tego to właśnie tymczasowe aresztowanie było częściej stosowanym środkiem zapobiegawczym, ustępując miejsca tylko dozorowi Policji.

Poręczenie majątkowe, jak każdy środek zapobiegawczy, ma zapobiegać bezprawnemu utrudnianiu postępowania karnego. W sytuacji, w której orzeczenie wyłącznie poręczenia majątkowego byłoby niewystarczające można zastosować również inne środki zapobiegawcze. Nie jest to wyjątkiem, ponieważ często zdarza się, że poręczenie majątkowe łączy się z innym środkiem zapobiegawczym, który ma na celu jego „umocnienie”, np. obok poręczenia majątkowego organ prowadzący postępowanie orzeka również zakaz opuszczenia kraju połączony z zatrzymaniem paszportu lub dozór Policji albo stosuje wszystkie ww. środki zapobiegawcze. Nadal dogodniejszym dla podejrzanego jest wykonywanie poręczenia majątkowego, dozoru Policji, zakazu opuszczania kraju, a także zakazu kontaktu z niektórymi osobami łącznie, aniżeli tymczasowego aresztowania, które z automatu pozbawia wszystkich ww. możliwości. Zapewne to właśnie dlatego ten środek zapobiegawczy cieszy się tak wielką popularnością wśród prokuratorów (w 2019 r. przesłano do sądów ponad 20.000 wniosków o zastosowanie tymczasowego aresztowania).

CENA WOLNOŚCI

Kaucja może zostać złożona przez oskarżonego albo inną osobę w postaci pieniędzy (w tym również waluty obcej), papierów wartościowych (m. in. akcji, obligacji), zastawu albo hipoteki. Sposób, wysokość oraz termin wniesienia poręczenia majątkowego określa podmiot prowadzący postępowanie karne (w postępowaniu sądowym – sąd, w postępowaniu przygotowawczym – prokurator), przy czym powinien on mieć na uwadze sytuację materialną oskarżonego i składającego poręczenie majątkowe, wysokość wyrządzonej szkody oraz charakter popełnionego czynu. Inna powinna być wysokość poręczenia majątkowego w przypadku popełnienia czynu zabronionego polegającego na wyrządzeniu szkody majątkowej w wielkich rozmiarach, a inna w przypadku przestępstwa o charakterze niemajątkowym.

Należy zaznaczyć, że nigdzie nie wskazano minimalnej oraz maksymalnej wysokości poręczenia majątkowego, a więc każdorazowo określana jest ona w odniesieniu do konkretnego postępowania i realiów sprawy. Prymat w określeniu jego wysokości wiedzie waga przestępstwa, wysokość szkody i sposób działania sprawcy oraz możliwy wymiar kary, a nie sytuacja majątkowa oskarżonego. Niemniej prokuratura oraz sąd posiadają informacje o deklarowanych przez podejrzanego zarobkach, które podaje się do protokołu przesłuchania podejrzanego, po przedstawieniu zarzutów. Takie działanie prokuratury ma na celu dostosowanie poręczenia majątkowego również w ten sposób, by podejrzany był realnie w stanie je wnieść. Orzeczona suma poręczenia majątkowego powinna być tak oznaczona, aby możliwość jej przepadku – w przypadku bezprawnego utrudniania postępowania przez podejrzanego – rzeczywiście motywowała go do powstrzymywania się od bezprawnych działań utrudniających postępowanie przygotowawcze. Także termin na wniesienie poręczenia majątkowego wyznacza w postępowaniu sądowym – sąd, a w postępowaniu przygotowawczym – prokurator. Organy wymiaru sprawiedliwości przy jego określeniu winny mieć na względzie sytuację majątkową oskarżonego i określić go w taki sposób, aby istniała realna możliwość złożenia wartości majątkowych w ustalonej w postanowieniu wysokości. W razie niezłożenia przedmiotu poręczenia w zakreślonym terminie postanowienie o jego zastosowaniu traci moc, a organ postępowania może uznać, że w takim wypadku należy zastosować tymczasowe aresztowanie, bowiem często zdarza się tak, iż poręczenie majątkowe jest niejako „warunkiem” do niezastosowania tymczasowego aresztowania względem podejrzanego lub oskarżonego.

Odwołując się do dwóch przykładów wskazanych na początku niniejszego artykułu, należy zaznaczyć, że wysokość poręczenia może zastanawiać. Nie umknęło to uwadze obrońców agenta piłkarskiego, którzy zapowiedzieli zaskarżenie postanowienia o zastosowaniu poręczenia majątkowego w takiej wysokości, w szczególności biorąc pod uwagę kwalifikację prawną przyjętą przez organy postępowania. Można domniemywać, że kwota poręczenia majątkowego została ustanowiona w oparciu o oświadczenia majątkowe podejrzanego.

Inaczej wygląda sytuacja w sprawie Romana Giertycha, któremu zarzucono przywłaszczenie, wspólnie z 11 innymi podejrzanymi, 92 mln złotych, wobec czego prokuratura ma większe podstawy do przypuszczenia, że dopiero kwota 5 mln złotych będzie stanowiła motywację dla podejrzanego do nieutrudniania postępowania przygotowawczego w sposób bezprawny. Niemniej Roman Giertych nie zdecydował się na wpłatę ww. kwoty, ponieważ zdaniem jego obrońcy, nie jest on stroną postępowania. Poręczenie majątkowe można zastosować wyłącznie względem podejrzanego albo oskarżonego, a przez nieskuteczne doręczenie Romanowi Giertychowi postanowienia o przedstawieniu zarzutów, nie jest on podejrzanym. W ostatnim czasie Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowił o pozostawieniu na wolności mecenasa Giertycha, nie przychylając się do wniosku prokuratury o zastosowanie aresztu, bowiem organy ścigania nie uprawdopodobniły w wysokim stopniu popełnienia przestępstwa przez podejrzanego, wobec czego nie zachodziły podstawy zastosowania jakiegokolwiek ze środków zapobiegawczych – także poręczenia majątkowego.

PODSUMOWANIE

Niewątpliwie poręczenie majątkowe jest środkiem zapobiegawczym o wiele dogodniejszym dla podejrzanego, aniżeli tymczasowe aresztowanie i często już ono motywuje domniemanego sprawcę do przestrzegania reguł procesowych i powstrzymania się od mataczenia. Dodatkowo pozwala na prowadzenie – w miarę normalnego – życia przez podejrzanego, zarówno w sferze gospodarczej, jak i rodzinnej. Niemniej jego wysokość powinna być każdorazowo określana w odpowiedniej wysokości i odpowiednim terminie na jej wniesienie, które realnie pozwoli podejrzanemu lub oskarżonemu na zrealizowanie treści postanowienia o jego zastosowaniu.

Zobacz także:
14.09.2021

Wpływ współpracy z prokuratorem na tymczasowe aresztowanie

06.09.2020

Automatyzm działań Prokuratury w odniesieniu do wniosków o przedłużenie tymczasowego aresztowania a zaistnienie „szczególnych okoliczności sprawy” uniemożliwiających ukończenie postępowania w terminie.

06.09.2020

(Nie)zasadność stosowania tymczasowego aresztowania w sytuacji grożącej surowej kary

dowód areszt
05.09.2020

Dowód z pomówienia współpodejrzanego jako przesłanka tymczasowego aresztowania

03.09.2020

Zdalne posiedzenia aresztowe, a rzetelność procesu

03.09.2020

Stosowanie tymczasowego aresztowania przy zarzucie udziału w zorganizowanej grupie przestępczej

03.09.2020

Sprzeciw prokuratora a warunkowe tymczasowe aresztowanie